Namazda saf düzeni

NAMAZDA SAF DÜZENİ

1.     İmama uyan sadece bir kişi olursa imamın neresinde durmalıdır?

¨    İmam ile birlikte, bir erkek veya aklı eren bir çocuk bulunduğu zaman bu kişi imâmın sağ tarafına durur. Ayakları imamın ayaklarından dört beş parmak kadar arkada olur. (İslam Fıkhı Celal Yıldırım)

¨    İmama uyan sadece bir kişi olduğu zaman bu kişinin imamın soluna ya da tam arkasına durması mekruhtur. (Fetvai Hindiyye ve Diyanet ilmihali)

¨  İmama uyan tek kimse imamın solunda durursa imam sağ tarafına geçmesi için onu ikaz eder. Hatta namaza başlamış bile olsa eliyle işaret eder. (İbni Abidin Reddül Muhtar)

¨  İbni Abbas radiyallahü anh diyor ki: ‘Bir gece teyzem Meymune’nin yanında gecelemiştim. Gecenin bir vaktinde Resulüllah Efendimiz namaz kılmak için kalktı. Ben de kalkıp sol tarafına durdum. Resulüllah Efendimiz beni başımdan tutup sağ tarafına durdurdu.’ (Nesai)

2.     İmama uyan sadece bir kişi olduğu için imamın sağına duran bir kişinin arkasından başka kişiler gelse nereye duracaklardır?

¨    Bu durumda imamın sağına durmuş olarak namaz kılan kişi yeni bir cemeatin geldiğini görünce arka safa çekilir. Eğer çekilmezse sonra gelen onun namazını bozacağından korkmazsa onu geriye çeker. Gelen şahıs imamın sol tarafına durursa imam ikisinin de geri çekilmelerini işaret eder. (İbni Abidin Reddül Muhtar) Bu şekilde yapmaları, imamın üçüncü kişi geldikten sonra ileriye gitmesinden daha iyidir.  Çünkü imam tabi olunandır ve imamın arkasında saf olma imama tâbi olanların işidir, imamın işi değildir. (İnternet)

¨   Bu kurallar son oturuş için geçerli değildir. Son oturuşta olursa üçüncü kişi imamın sol tarafına durarak imama uyar. (Reddül Muhtar İbni Abdin)

¨    EK: imama tek başına uyarak sağında durana üçüncü bir adam gelse, imam ya secde ettiği yere ilerler veya ikinci adam geriye çıkar veya üçüncü adam ikinci adamı geriye çeker.  Eğer üçüncü kişi ikinci kişiyi geriye çekerse, ikinci adamın sağında durur.  Dördüncü kişi, ilk gelenin soluna durur.  Bu durumda imam ortada ve önde olmuş olur.  Beşinci kişi imamın sağında duranın yanında durur.  Altıncı kişi imamın solunda duranın yanında durur.  Böylece saf, sağ taraf ağır basarsa sola durarak devam eder ve tamamlanır.  (internet)

¨  Büreyde Bin Süfyan Bin Ferve el Eslemi dedesinin kölesi Mesud’un şöyle dediğini naklediyor: ‘Resulüllah Efendimiz ve Ebu Bekir bana: ‘Ey Mesud! Ebu Temime’ye yani efendine git, bize deve ile azık bir de klavuz göndersin’ dedi. Ben de hemen efendime gittim durumu haber verdim. Bana bir deve ve sütten yapılmış bir yiyecek verdi, onları alıp gizli yollardan götürdüm. Namaz vakti gelince; Resulüllah namaz kılmak için kalktı. Ebu Bekir de sağ yanına durdu, onlarla birlikte iken İslamı tanımış ve kabul etmiştim. Ben de hemen kalkıp aralarına durdum. Resulüllah Efendimiz Ebu Bekir’i göğsünden geriye itti ve ikimizde O’nun arkasında omuz omuza cemeat olduk. (Sadece Nesai)

3.     İmama uyan tek bir kadın olursa safın neresinde durur?

¨    İmama uyan tek bir kadın olursa imamın arkasında durur. (Diyanet İlmihali)

4.     İmama uyan bir erkek bir kadın olursa safın neresinde namaza durur?

¨  İmama uyan biri erkek, diğeri kadın olursa erkek imamın sağ gerisinde, kadın da o erkeğin tam arkasında namaza durur. (İslam fıkhı celal yıldırım)   

¨   İbni Abbas radiyallahü anh diyor ki: ‘Ben Peygamber Efendimizin yanında namaz kıldım. Aişe de arkamıza durup bizimle birlikte namaz kıldı’ (Nesai ve Ebu Davud)

¨  Enes radiyallahü anh diyor ki: ‘Resulüllah Efendimiz bana ve bizim aileden bir kadına namaz kıldırdı. Beni sağ tarafına, kadını da arkamıza durdurdu. (Nesai, Ebu Davud ve buhari)

¨  Enes radiyallahü anh’den rivayete göre, Enes, annesi, halası, Resulüllah Efendimiz ile beraber iken Resulüllah Efendimiz onlara namaz kıldırdı ve Enes’i sağ tarafına annesi ve halasını da arkasına durdurdu. (Nesai, Tirmizi ve İbni Mace)

¨  Enes Bin Malik radiyallahü anh’den rivayete göre ninesi Müleyke, bir yemek hazırlayıp, Resulüllah Efendimizi davet etmişti. O yemekten biraz yedikten sonra: ‘Haydi kalkın size namaz kıldırayım’ dedi. Enes diyor ki: ‘Çok kullanıldığı için siyahlaşmış hasırımızı getirdim, yumuşaması için üzerine su serptim. Resulüllah Efendimiz kalktı ben ve yetim Resulüllah Efendimizin arkasına durduk. Ninem de bizim arkamıza durdu. Resulüllah Efendimiz bize iki rekât namaz kıldırdı gitti.’ (Nesai ve Tirmizi)                                   

5.     İmama uyan iki erkek bir kadın olursa safa nasıl dururlar? Cemaatin ikisi erkek birisi kadın olursa, erkekler imamın tam arkasında, kadın da o iki erkeğin arkasında durur. (İslam Fıkhı Celal Yıldırım)

6.     İmama uyan kişi iki ve daha fazla olursa saf düzeni nasıl olmalıdır?

¨    İmama uyan iki veya daha fazla kişi olursa imamın arkasında saf tutarlar. Bu çocuk bile olsa böyledir.  İmam Ebu Yusuf'a göre imama uyan iki kişi olursa, imam ikisinin ortasında durur.  Çünkü ona göre iki kişi gerçekte cemaat değildir. (İnternet)

¨    İmamın tam arkası safın merkezidir. Ondan sonra gelen sağına sonra gelen soluna durur. Saf dolunca gelen ikinci safta yine imamın hizasına durur. (Din Görevlisinin el kitabı Mevlüt Özcan)

7.     İmam, cemeat iki ve daha fazla olduğu zamanlarda nereye durur?

¨    İmamın tam orta yere gelecek biçimde önde yer alması sünnettir. Cemaatin sağ ya da soluna gelecek biçimde ön de durursa sünnete uymamış olur. (İslam Fıkhı celal yıldırım)

¨  Peygamber Efendimiz şöyle buyurmuştur: ‘İmamı birinci saffın önüne ve ortaya durdurun, saflardaki boşlukları da doldurunuz. (Sadece Ebu Davud)

8.     İmama uyan hem erkek hem kadın hem de çocuklar varsa saf düzeni nasıl olacaktır?

¨    Önce imamın arkasına erkekler daha sonra erkek çocukları, daha sonra kadınlar ve en sona da kız çocukları dururlar. (Fikri Yavuz İslam İlmihali)

¨  Ebu Malik el eşari radiyallahü anh diyor ki: ‘Size peygamber Efendimizin namaz şeklini anlatayım mı? Namaz için kamet ettirir önce erkekleri saf düzenine koyar sonra erkek çocuklarını onların arkasına durdurur onların arkasına da kadınlar dururlardı. Sonra onlara namaz kıldırırdı. (Ebu Davud ve Müsned)

¨  Peygamber Efendimiz şöyle buyuruyor: ‘Kadınların saflarının en hayırlısı en gerideki saftır. En şerli (ve sevap bakımından az olanı ise) erkeklere en yakın olanıdır. Erkeklerin saflarının en hayırlısı ise ön saftır. En şerli ve sevabı en az olanı ise en gerideki kadınlara yakın olan saftır.’ (İbni Mace, Ebu Davud ve Nesai)

9.     Saf tamamlandıktan sonra gelen bir kişi nereye durur?

¨    İlk saf tamamlandıktan sonra gelen bir kimse safta tek başına durmamak için birisinin gelmesini, imam rükuya gidinceye kadar bekler.  Eğer birisi gelmezse saflardan bu işi bilen ve namazını bozmayacak birini kendine çeker.  Böylece arkada bir saf daha olmuş olur.  Eğer böyle birisi yoksa mecburen tek başına imamın arka hizasında durur.  Fakat bu zamanda faziletli olan cehaletin çokluğundan dolayı saftan birisini çekmeyip tek başına durmasıdır.  Eğer zaruret olmaksızın tek başına dursa, yine de namazı sahih olur.  Hanbelîlere göre ise namazı sahih olmaz. (İnternet)

¨    EK: Safta tek başına kalan kişinin yapması gereken kişi, bir başkasının gelmek üzere olmadığında önündeki safın sağ veya sol kenarında namaza henüz başlamak üzere olanı yanına çağırır. Arka ortadan başlamak üzere yeni bir saf oluşturulur. Eğer herkes namaza başlamış ise öndeki safın sağ tarafının en başta olanının kolundan tutar geriye çeker, o kişi ayaklarını kaldırmadan sürüye sürüye geriye gelir hemen oradan başlamak üzere bir saf oluşturulur.(Din Görevlisinin el kitabı Mevlüt Özcan)

10. Ön safta boş yer varken arka safta namaza durulur mu?

¨    İlk safta boşluk olduğu halde arkadaki safa girmek tahrimen mekruhtur. Bir kimse namaza başladıktan sonra ön safta bir boşluk görse namaz içerisinde yürüyerek o boşluğu doldurur.  Eğer üçüncü safta olursa yürüyerek iki safı geçemez.  Geçerse namazı bozulur, çünkü bununla çok iş yapılmış olur.(Reddül Muhtar İbni Abidin)

¨  Eşbah'da şöyle deniliyor: «Bir kimse imama rükû halinde iken yetişirse o rekâta yetişmek için son safta namaza başlaması yer bulunan safa ulaşmasından daha efdaldir.» Ama son safa yetişemezse yalnız başına durmaz. Safda yer varsa oraya yürür. Velev ki bir rekâtı kaçırmış olsun. Nitekim Münye şerhinin sonunda açıklanmış ve: «Mekruhu terk etmek fazîlete yetişmekten iyidir.» diye söylenmiştir. (Reddül Muhtar İbni Abidin)

¨  İlk saftaki boşluğu doldurmanın önemi ile ilgili olarak peygamber Efendimizin hadisi şerifleri şöyledir:

¨  Kim safta bir açığı kapatırsa, Allah da onun bir derecesini yükseltir, ayrıca onun için cennette bir köşk bina eder. (Taberani)

¨  Şüphesiz ki Allah safları dolduranlara rahmet eyler, meleklerde de dua ederek günahlarının bağışlanmasını isterler. Kim saftaki bir boşluğu doldurursa Allah derecesini yükseltir. (İbni Mace ve Müsned)

¨  Kim bir saftaki boşluğu doldurursa Allah ona rahmetiyle yaklaşır. Kim de bir safta boşluk bırakırsa Allah da o kimseden rahmetini keser. (Nesai)

11. İlk saftaki bir boşluğu doldurmayan bir kişi olursa ne yapılır?

¨  İlk safta aralık gören bir kimse, ikinci saftakilerin ilk saftaki aralığı kapatmayı terk ettiklerinden dolayı ikinci safı yararak, önlerinden geçerek ilk saftaki aralığı kapatması hakkına sahiptir. (İnternet)

¨  EK: Kınye'de şöyle deniliyor: «Bir kimse son safa dururda önündeki diğer saflar da boş yerler bulunursa dışarıdan giren saflara gitmek için önünden geçebilir. Çünkü bu adam kendi hürmetini yitirmiştir. Binaenaleyh önünden geçen günahkâr olmaz. Firdevs’e ibn-i Abbas (r.a.) rivayet edilen şu hadis buna delâlet eder: «Bir kimse bir safta boş yer görürse onu bizzat tıkasın. Bunu yapmazda biri geçerse onun boynuna basıversin. Çünkü onun hürmeti yoktur.» Yani gecen kimse aralığı tıkamayanın boynuna bassın demektir. (Reddül Muhtar İbni Abidin)

¨  Kim bir safta bir açıklık görürse, bizzat kendisi kapatsın. Bunu yapmadığı takdirde (ondan sonra gelen) onun omzunu çiğneyerek (saftaki boş yere geçsin) Bunda o kimseye herhangi bir saygısızlıkta yapmış olmaz. (Taberani zayıf)

12. İmama uyan kimselerin, safları oluştururken ayak parmaklarının uçlarından mı hizaya gelmeleri gerekmektedir?

¨    Hayır, topuklardan hizayı düzeltip safları düzenlemesi gerekir. Ayak parmaklarının uçlarından hizaya gelinecek olursa ayakların kimi küçük kimi de büyük olduğu için saflar girintili çıkıntılı ve eğri büğrü olur. (Mehmet Emre 3000 seçme fetva)

13. Cemeatle namaz kılınırken saflar nasıl olmalıdır?

¨    Cemeatle namaza durulacağı zaman saflar sıkıştırılır ve bütün boşluklar kapatılır, saflar düzgün tutulur ve omuzlar birbirine bitiştirilir. (Fikri Yavuz İlmihali)

¨  Cabir Bin Semure radiyallahü anh diyor ki: ‘Resulüllah Efendimiz şöyle buyurmuştur: ‘Dikkat edin, sizlerde meleklerin Rableri huzurunda saf tuttuğu gibi saf tutmaz mısınız? Bizler: ‘Ey Allah’ın Resulü! Melekler Rableri huzurunda nasıl saf bağlarlar?’ diye sorduk. Resulüllah Efendimiz şöyle buyurdu: ‘Ön safları tamamlarla ve saflarda sıkışık dururlar. (Ebu Davud, Müslim ve Nesai)

¨  Peygamber Efendimizin bu konudaki diğer hadisi şerifleri şöyledir:

¨  ‘Namazlarda saflarınızı daima düzeltiniz, çünkü safları düzgün tutmak namazın tam olmasının gereklerindendir. (İbni Mace, Ebu Davud ve müslim)

¨  Saflarınızı sıklaştırınız ve birbirine yaklaştırınız. Boyunlarınızda bir hizada olsun. Canım kudret elinde olan Allah’a yemin ederim ki şeytanın siyah küçük koyunlar gibi safın boşluklarına girdiklerini görüyorum. (Ebu Davud ve Nesai)

14. İmamın tam arkasında kim durur?

¨    Cemaat arasından imamın tam arkasında duracak kimsenin de ehil olması, imamın abdesti bozulduğunda veya benzeri bir durum meydana geldiğinde hemen imamlığa geçecek yetenekte bulunması uygun olur. (İslam Fıkhı Celal Yıldırım)

¨    Namaz kılarken, imamın tam arkasına en faziletli ve yaşlı bir kimsenin durması sünnettir. (Fetvai Hindiyye)

¨  Peygamber Efendimiz şöyle buyuruyor: ‘Benim arkama akıl baliğ olmuş olanlar ve imamlık yapabilecek yetkililer dursun. Sonra onlara yakın olanlar sonra da bu özelliklerde olanlardan sonra gelenler dursunlar.’ (Ebu Davud, Müslim, Nesai)

15. Cemeatle namaz kılarken hangi saflarda bulunmak daha sevaptır?

¨    Cemeatle namaz kılarken birinci safta yer almak daha sevaptır. İkinci safta namaz kılmak üçüncü safta namaz kılmaktan daha sevaptır. Böylece fazilet geriye doğru kademeleşir. İmama uymada en faziletli yer ona en yakın olanıdır. Ama imamın sağında yer almak daha sevaptır. Bu bakımdan camiye erken gidip imamın sağında yer almak sevap bakımından daha üstündür. (İslam Fıkhı Celal Yıldırım)

¨    Erkek saflarının en hayırlısı ilk saftır. Çünkü hadislerde rivayet olunduğuna göre Allah Teâlâ cemeat üzerine rahmetini indirdiği vakit evvelâ imamdan başlar; ondan sonra rahmet ilk safda onun hizasında bulunana geçer. Ondan da sağında bulunanlara sonra solundakilere, daha sonra ikinci safdakilere geçer. (Reddül Muhtar İbni Abidin)

¨  Bu konudaki hadisler şöyledir:

¨  Erkeklerin oluşturduğu safların en hayırlısı ilk saftır, hayrı en az olanı sonuncusudur. Kadın saflarının en hayırlısı ise sonuncusudur. Hayrı az olanı ise ilk saftır.’ (Müslim, Tirmizi ve Ebu Davud)

¨  Eğer insanlar ilk saftaki kazanılacak sevabı bilmiş olsalardı bu safta yer alabilmek için kura atarlardı. (İbni Mace, Buhari, Müslim)

¨  Allah ilk saftakilere rahmet eyler, melekler de dua ederek onların bağışlanmasını isterler. (İbni Mace, darimi ve Nesai)

¨  Resulüllah Efendimiz ilk saftaki cemeat için üç sefer, ikinci saftakiler için iki sefer bağışlanma talebinde bulunurdu. (İbni Mace ve Nesai)

¨  Bir kısım insanlar devamlı olarak birinci saftan geri durmaya devam ederse Allah da onların ateşten çıkmalarını geriye bırakır. (Ebu Davud; Buhari, Müslim)

¨  Ebu Said el hudri radiyallahü anh diyor ki: ‘Resulüllah Efendimiz ashabında birinci saftan geri durma eğilimi gördü ve şöyle buyurdu: ‘İlerleyin ve bana uyun, sizden sonrakilerde size uysunlar. Bir toplum gerileye gerileye sonunda Allah da onları (her türlü nimet ve ikramlardan) geri bırakır. (Buhari, Müslim Ebu Davud)

¨  Bera Bin Azib radiyallahü anh diyor ki: ‘Resulüllah Efendimiz saflarımızın arasına girer bir uçtan bir uca göğüslerimize ve omuzlarımıza dokunarak bizi doğrultur ve şöyle buyururdu: ‘İleri geri, eğri büğrü durmayınız ki kalplerinizde anlaşmazlık meydana gelmesin. Allah ve melekler ilk saftakilere rahmet ve istiğfar ederler.’ (Ebu Davud, Nesai ve İbni Mace)

¨  Önce birinci safı doldurun, sonra ikinci saffı doldurun, eksik kalırsa son safta kalsın. (Ebu Davud, Nesai)

¨  Allah safların sağ tarafında bulunan kimselere rahmet eder. Melekler de dua ederler. (Ebu Davud, İbni Mace)

¨  Bera radiyallahü anh şöyle demiştir: ‘Resulüllah Efendimizin arkasında namaz kıldığımızda Resulüllah Efendimizin sağ tarafında olmayı tercih ederdim.’ (Nesai, İbni Mace)

Yorum Yaz